Bevindingen Monitor Gemeentelijke Zorginkoop 2020

Om te kijken hoe het gaat met inkoop in het sociaal domein heeft het programma Inkoop en Aanbesteden Sociaal Domein aan het adviesbureau PPRC gevraagd om de Monitor gemeentelijke zorginkoop 2018 en 2019 te actualiseren naar de stand van 2020. De monitor voor overeenkomsten die op 1 januari 2020 van kracht waren is eind september 2020 opgeleverd.

Data
©Rijksoverheid

Wat zijn opvallende bevindingen?

Omvang samenwerking gemeenten blijft stabiel

Bij de inkoop van Wmo-maatwerkvoorzieningen is de stabilisatie in gemeentelijke inkoopsamenwerkingsverbanden sinds 2019 doorgezet. Voor de ambulante zorgvormen binnen de inkoop van jeugdhulp is eenzelfde beeld zichtbaar. De residentiële zorgvormen zijn met gemiddeld één gemeente minder ingekocht dan vorig jaar, het gemiddelde inkoopsamenwerkingsverband bij het gedwongen kader is juist met ongeveer 1,5 gemeente toegenomen.

Maatwerk per zorgvorm middels gedifferentieerde inkoop

Gemeenten die op hetzelfde moment Wmo of jeugdhulp aanbesteden, passen voor verschillende zorgvormen verschillende procedures toe. De zorgvormen zijn dan in verschillende percelen of verschillende aanbestedingen ingedeeld. Gemeenten houden op deze wijze rekening met verschillende marktomstandigheden per zorgvorm of deelsector.

Meer informatie over het gebruik van verschillende segmenten voor inkoop is te vinden in de Handreiking marktdossiers inkoopsegmentatie Jeugdhulp en Wmo.

Een hernieuwde tendens richting selectieve inkoopprocedures

Veel inkooptrajecten vinden plaats via open house, vooral in de Wmo. Het aantal aanbestedingen waarin bewust voor een beperkt aantal aanbieders wordt gekozen, neemt echter toe. In 2019 hanteerde 4% van de gemeenten voor nieuwe overeenkomsten een selectieve aanbesteding, en in 2020 is dat 11%. Voor jeugdhulp steeg het van 5% (2019, nieuwe overeenkomsten) naar 22% in 2020.

Bekostigingsvormen: ontwikkelingen zichtbaar in Wmo-inkoop

Tot 2020 hanteerden gemeenten ieder jaar de verschillende bekostigingsvormen in ongeveer eenzelfde verhouding. In 2020 is daarin een verschuiving zichtbaar. Waar outputgerichte bekostiging nog een derde betreft, is er een flinke keldering zichtbaar in de inzet van inspanningsgerichte bekostiging bij de nieuwe inkoop van Wmo-diensten. Gemeenten hanteren in 2020 aanzienlijk vaker een taakgerichte of gemengde bekostigingsvorm.

Looptijd contracten neemt toe

De maximale looptijd van jeugdhulpcontracten is over de jaren flink toegenomen. Waar in 2018 20% van de contracten voor de Jeugdwet een maximale looptijd had van meer dan 6 jaar, betreft dit percentage in 2020 62%. Deze trend is tevens zichtbaar bij de Wmo, maar minder uitgesproken.

SAS-procedure wordt steeds vaker toegepast

Enkele gemeenten hanteren voor de overeenkomsten per 2020 een inkoopprocedure die nog niet eerder is waargenomen in het sociaal domein. Gemeenten geven daarbij aan dat zij gebruik maken van de ruimte die de SAS-procedure hen biedt en scharen de procedure hieronder. Door middel van selectiecriteria komen gemeenten tot een selectie van zorgaanbieders voorafgaand aan een dialoogfase. Met deze procedure lijken gemeenten vooruit te lopen op de door de minister van VWS beoogde wetswijziging, die de mogelijkheid moet bieden om een beperkte groep zorgaanbieders te selecteren waarmee via onderhandeling overeenkomsten worden afgesloten.

Meer informatie over de wetswijziging en de pilots waarin al conform de nieuwe wet gewerkt wordt vindt u in dit artikel.

Ontwikkelingen inkoop beschermd wonen

Specifiek ten aanzien van de inkoop van beschermd wonen zijn twee trends duidelijk zichtbaar in de inkoop. Bijna alle gemeenten die voor 2020 opnieuw beschermd wonen inkochten, hanteren nu een ‘tussenproduct’ tussen ambulante begeleiding en beschermd wonen (vaak Thuiswonen+ genoemd). Daarnaast hanteren veel gemeenten vooruitlopend op de ‘doordecentralisatie’ een nominale contractduur die loopt tot 1-1-2022, zodat ze daarna eventueel onafhankelijk van de huidige centrumgemeente kunnen gaan inkopen.

Transformatieplannen als voorwaarde of vereiste voor een contract

Het aantal inkoopprocedures waar aanbieders een transformatieplan moeten indienen is licht gestegen ten opzichte van vorig jaar. Bij nieuwe contracten voor jeugdhulp gebeurt dit in 34% van de gevallen (tegenover 28% vorig jaar), bij nieuwe contracten voor maatschappelijke ondersteuning is dit 14% (tegenover 13% vorig jaar).

Alle overeenkomsten bevatten selectiecriteria, geschiktheidseisen, en/of gunningscriteria die zien op kwaliteit

Alle gemeenten stellen kwaliteitseisen in de selectiecriteria, geschiktheidseisen, en/of gunningscriteria bij de inkoop van jeugdhulp. Daarentegen zijn bij de inkoop van Wmo-diensten in 21% van de overeenkomsten de eisen in deze secties louter financieel van aard.

Meer informatie

Meer weten over hoe gemeenten inkopen? Bijvoorbeeld met welke procedure of welke bekostiging?