Deel I: Professionals van gemeenten en aanbieders lopen stage bij elkaar

In november 2020 namen 28 professionals van gemeenten en (zorg)aanbieders deel aan het stageprogramma ‘Wisselstage!’. Professionals van (zorg)aanbieders liepen vier dagen stage bij gemeenten. De week erna waren de rollen omgedraaid. Doel was vooral om van elkaar te leren. Hoe de stage is bevallen en wat de deelnemers ervan leerden, leest u in dit artikel en de drie die hier de komende maanden nog op volgen.

8 Deelnemers Wisselstage! van links naar rechts: Carine de Bruine, Carlijne Verhoef, Celine Starke, Elise Aartsen, Kevin Meijer, Martin Doeve, Jeroen Zomerplaag, Marti Bluijs.

Wederzijds vertrouwen moet groeien na decentralisaties

Vijf jaar na de decentralisaties in het sociaal domein ervaren veel betrokkenen het inkopen en aanbesteden van jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning nog steeds als een lastig proces. (Zorg)aanbieders en gemeenten moeten de zorg in een regio samen vormgeven, maar kennis van elkaars werkwijzen en diensten ontbreekt vaak waardoor wederzijds vertrouwen nog moet groeien. Tijd dus voor echte gesprekken en een beter inzicht in elkaars aanpak.

Laten we op stage gaan!

Om kennis en vertrouwen te krijgen, besloot het programma Inkoop en Aanbesteden Sociaal Domein een speciaal stageprogramma aan te bieden. Dit programma ontwikkelden zij samen met The Curious Network. Het werd een programma waarin (zorg)aanbieders stagelopen bij gemeenten en omgekeerd. Marieke Verhorst, projectleider bij het programma Inkoop en Aanbesteden Sociaal Domein: “Door stage te lopen, begrijp je de keuzes die organisaties maken en hoe het besluitvormingsproces is georganiseerd. Ook leer je elkaars taal spreken, je te verplaatsen in het denken en handelen van de ander en je krijgt beter inzicht in de belangen van de gemeente of de zorgaanbieder.”

Corona maakt van ‘live stage’ een online stage

Begin november 2020 was het zover en liepen professionals van (zorg)aanbieders vier dagen stage bij gemeenten en vice versa. Voor en na afloop van de stage volgden alle deelnemers een begeleidend trainingsprogramma met online groepsmeetings en extra opdrachten. De maatregelen tegen de verspreiding van Covid-19 zorgden ervoor dat het oorspronkelijke idee om de stages ‘live’ op de werkplek te laten plaatsvinden, niet door konden gaan. De stages moesten daarom online worden gedaan, waarbij deelnemers van tevoren onderling de inhoud van het stageprogramma met elkaar afstemden.

Nu het programma is afgerond, wordt ook duidelijk wat het programma heeft opgeleverd. De komende weken worden de opbrengsten van het programma in een reeks artikelen op de Vindplaats www.inkoopsociaaldomein.nl gedeeld. In dit artikel richten we ons op de eerste indruk en ervaringen van de deelnemers.

De eerste indruk

Jeroen Zomerplaag, Philadelphia: “De eerste kennismaking was online een paar weken voor de start van de stage. We hebben elkaar verteld wie we zijn en wat onze functies inhouden. De eerste activiteit van de stage was een online overleg met de drie medewerkers van de gemeente Utrecht die deelnemen aan Wisselstage! en een andere deelnemer van een (zorg)aanbieder die ook bij deze gemeente stage liep.” Ellen Krijnen, gemeente Breda: “Ik had het geluk twee stageplekken te hebben. Met beide stagebegeleiders had ik eerder telefonisch contact om mijn ‘wensen’ te bespreken. Daar hebben beide organisaties een mooi leerzaam programma bij gemaakt. Bij de ene stagebegeleider een paar sessies die mij in mijn inhoudelijke nieuwsgierigheid voorzagen. En bij de andere kreeg ik een programma waarin ik allerlei aspecten van de zorgverkoop en de uitvoering heb ervaren.”

Hoe doe jij dit? Herken je dit?

Wisselstage! vul je voor een groot deel zelf in. Als je maar tijd in elkaar investeert en er voor jezelf het maximale uithaalt. Bij Els Obbema van stichting Icare verliep de eerste dag als volgt: “Aangezien het digitaal was, hebben we voor twee sessies van 2,5 uur gekozen. In die sessies heb ik een goede indruk gekregen hoe het sociaal domein bij gemeente Dalfsen eruitziet en op welke wijze ze met inkoop en contractmanagement omgaan.” Martin Bluijs van de gemeente Utrecht beperkte zijn eerste stagedag ook tot twee bijeenkomsten: “De eerste betrof vooral inzicht in de organisatie en het soort werk. Daarbij ook een aantal inhoudelijke discussies over met name de ambulante begeleiding. De tweede bijeenkomst was meer gericht op het inkoopproces: Hoe doe jij dat nu? Herken je dit?” Ook Celine Starke van de gemeente Dalfsen ging de eerste stagedag gelijk de diepte in. Zij vroeg haar stagebegeleiders bij Icare het hemd van het lijf: “Wat doen jullie allemaal en voor welke wetten bieden jullie welke zorg? Hoe combineren jullie ook al deze verschillende zorg? Dit leidde tot een erg interessant gesprek waarin veel vragen werden gesteld over en weer. Al met al een erg interessante ochtend.” De coronamaatregelen waren voor de organisatie doorslaggevend om Wisselstage! digitaal te laten verlopen. Dat de stage vooral in deze periode ook heel welkom was, vertelt Mary van Termeij van Kwintes: “Ik liep stage bij de Gemeente Rotterdam. Een interessante ervaring. Gemeente Rotterdam gaat echt voor partnership, open verhoudingen, vertrouwen en duidelijkheid. En wellicht echt Rotterdams: kort erop. Wisselstage! geeft energie, zeker in deze coronatijd is dat van harte welkom!”

Wennen

Tsja, wennen is het wel. Daar zijn alle deelnemers het over eens. Daar zit je dan, in een digitaal overleg met mensen die je niet kent. Toch geven deelnemers allemaal terug zich welkom te hebben gevoeld en de vrijheid te hebben ervaren vragen te kunnen stellen over hoe het er ‘aan de andere kant’ aan toegaat. Een echte indruk krijg je niet in een dag, daar moeten meerdere dagen overheen. We vroegen de deelnemers welke ervaring hen het meeste bijbleef van de hele stage. Lisa Bieleman, GGZ Rivierduinen: “Tijdens mijn laatste stagedag bij de gemeente Utrecht was er een bijeenkomst over zorg en veiligheid. Vanuit verschillende beleidsterreinen sloten ambtenaren aan. Gedurende het voorstelrondje werd voor mij heel zichtbaar hoe ingewikkeld het is om goed bij elkaar aan te sluiten. Zeven van de acht beleidsmedewerkers waren verantwoordelijk voor thema’s die werkzaamheden van Rivierduinen raken, terwijl dit enkel nog ging over veiligheid binnen één gemeente.” Kamiel Zijderveld van Philadelphia moest wennen op zijn stageplek bij de gemeente Alphen aan de Rijn, niet vanwege de complexe organisatie, maar om iets anders: “De omzichtigheid waarmee er (in de formele overleggen) met elkaar omgegaan wordt. Soms had ik het gevoel: Waarom draaien ze er zo omheen?”

Onder de indruk

Bij Ingrid van Rens van Vincent van Gogh (specialistische geestelijke gezondheidszorg, red.) bleef met name één specifiek overleg bij: “Een overleg met alle gemeenten in de jeugdregio over een toets die ze in het toegangsproces gingen inbouwen om steekproefsgewijs te checken of de huisartsen wel goed doorverwijzen. Dat proces werd geheel vanuit gemeenten bedacht en opgepakt, zonder huisartsen of (zorg)aanbieders hierbij te betrekken. In die zin was dat juist een bevestiging van mijn beeld over gemeenten.” Een aantal deelnemers van (zorg)aanbieders moesten flink wennen aan een andere aanpak, verschil in cultuur en de complexiteit van de gemeentelijke organisatie. Maar er was ook veel lof. Leanthe van Harten van Levvel (een organisatie voor specialistische jeugdhulp, red): “Gelijk op de eerste dag was ik uitgenodigd voor een stafoverleg met de wethouder. Het was voor mij erg interessant om te zien hoe het eraan toe gaat; in mijn werk is de wethouder behoorlijk ver weg. Ik was onder de indruk van de inhoudelijke onderwerpen die aan bod kwamen en hoe goed de wethouder op de hoogte was; hij stelde goede vragen en liet zich goed informeren door de ambtenaren. De transparantie en openheid viel me sowieso de hele week erg op.”

Nieuwe inzichten

Carlijn Verhoef van de gemeente Tilburg liep Wisselstage! en concludeert: “Enerzijds zie je dat Jeugdhulpaanbieders het beste willen voor de jeugdigen. Anderzijds zijn het ook echt ondernemers waarbij ook bedrijfsvoering een belangrijke rol speelt. Dat blijkt ook wel uit de stage die ik heb gelopen. Het is interessant om de bedrijfsmatige kant van aanbieders van dichterbij mee te maken. Daarnaast heb ik tijdens mijn stage wel gezien/beseft hoe veel mensen er in een jeugdhulporganisatie achter de schermen meewerken aan de uitvoering van het contract (bijv. uitvoering van het administratie- en declaratieproces) en wat de impact van hetgeen gemeenten vragen van jeugdhulpaanbieders is op de inrichting.” Naast de uitdagende inhoud waar (zorg)aanbieders mee te maken krijgen, viel een aantal gemeenteprofessionals op hoeveel tijd en capaciteit (zorg)aanbieders kwijt zijn aan het inkoopproces met gemeenten. Fatima Bouyaziden van de gemeente Utrecht: “Hoeveel tijd en capaciteit de (zorg)aanbieder moet inzetten om aan alle gemeenten terug te koppelen en verantwoording af te leggen. Als deze tijd en deze investering nu eens ingezet kon worden voor de mensen waar de zorgverlening op is gericht…” Kevin Meijer, gemeente Arnhem: “De verkoopmanager vertelde dat de (zorg)aanbieder circa 80% van hun omzet via de ZWV en WLZ behaalt en 20% van hun omzet via gemeenten (Jeugdwet en Wmo 2015). Het verkoopproces richting gemeenten kost echter 80% van hun capaciteit.”

In gesprek blijven

Han Tuller van de gemeente Heerenveen kan zich vinden in de observatie dat afstemmen met gemeenten soms lang duurt en ziet hier bovendien een risico in dat (zorg)aanbieders gaan afhaken als zij lange processen voorzien: “Wat mij het meest bijblijft van de stage is het inzicht dat in gesprek komen en blijven essentieel is om samen vanuit partnerschap werk te maken van passende en effectieve jeugdhulp aan jeugdigen en gezinnen. Ons systeem en de vele overlegvormen helpen daar niet altijd bij: soms belemmeren ze zelfs het zo noodzakelijke gesprek. Het systeem zorgt ervoor dat (zorg)aanbieders ervoor kiezen hun nek niet uit te steken en niet mee te gaan praten over innovatie of verbeteringen als dat lange processen zijn met een onzekere uitkomst. Wij zijn als lokale overheid niet in alle gevallen een betrouwbare partner.” Ook Celine Starke van de gemeente Dalfsen onderstreept dat in gesprek blijven essentieel is in de samenwerking tussen gemeenten en (zorg)aanbieders: “De openheid van de gesprekken die we gezamenlijk hebben gevoerd, dat maakte op mij het meeste indruk. We doen mee aan Wisselstage! om meer inzicht te krijgen in elkaars keuken en dat is in dit geval ook zeker gelukt. Beide partijen stonden ervoor open om veel met elkaar te delen. We hebben bijvoorbeeld gedeeld waar we tegenaan lopen in ons werk en hoe we de samenwerking tussen aanbieders en gemeenten onderling ervaren.”

Volgende keer deel II in de reeks: wordt het beeld bijgesteld?

Dit is het eerste deel van de stage-ervaringen van de deelnemers aan Wisselstage! Een stage waarin professionals van gemeenten en (zorg)aanbieders bij elkaar op stage gaan. In het volgende artikel gaan we in op de beelden die de deelnemers vooraf en nadien hadden van de andere partij. Deze vindt u hier.