Kwaliteitskaders en -standaarden Inkoop jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning

Het formuleren van relevante en passende kwaliteitscriteria voor hulpverlening aan inwoners bij inkoop en aanbesteding, is niet eenvoudig. Gelukkig zijn er bestaande kwaliteitskaders en -standaarden waarbij daar al goed over is nagedacht. Doe daar uw voordeel mee. Als er een kader of standaard is waarin u zich als gemeente kunt vinden, kunt u daar onverkort naar verwijzen. Mochten er passages zijn waar u van af wilt wijken, dan kunt u dat natuurlijk specifiek benoemen.

Op verzoek van het Programma Inkoop en Aanbesteden Sociaal Domein heeft het  kennisinstituut Movisie m.m.v. het Nederlands Jeugdinstituut nu vijftien kwaliteitskaders, -standaarden en ook ‘wat werkt’ dossiers geselecteerd, die bruikbaar zijn bij het opnemen van kwaliteitscriteria in inkoopdocumenten voor jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning (er zijn natuurlijk meer kaders beschikbaar). 

Gekozen is voor een breed palet aan documenten. Sommige kwaliteitskaders worden gebruikt als toetsingskader, zoals het 'JIJ-kader jeugdigen' in jeugdhulp (gebruikt door Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd) of 'het Kwaliteitslabel Sociaal Werk'. Er zijn ook kwaliteitskaders ten aanzien van bepaalde problematiek of doelgroepen, zoals 'Werken aan veiligheid voor lokale wijkteams en gemeenten en Kwaliteitseisen beschermd wonen en maatschappelijke opvang.' Een aantal kwaliteitsstandaarden richt zich specifiek op professionals, zoals het 'Model professioneel statuut jeugdhulp en jeugdbescherming' en het 'Beroepscompetentieprofiel voor de sociaal werker'. Ook zijn drie kwaliteits- en kennisdocumenten gebaseerd op wetenschappelijke kennis over 'armoede en schulden, integraal werken en cliëntenparticipatie' toegevoegd (er zijn er natuurlijk meer). Vervolgens zijn deze door Movisie geanalyseerd en ontsloten.

In dit document zijn de kernpunten uit alle vijftien kwaliteitskaders en -standaarden onder elkaar gezet. Per kwaliteitskader of -standaard is opgenomen:

  • link naar het volledige document
  • kernachtige aanduiding van waar het document zich op richt en hoe de gemeente het in kan zetten bij inkoop / subsidiëring
  • een korte toelichting; thema en jaartal
  • hoe het kwaliteitsdocument tot stand is gekomen
  • opbouw van het kwaliteitsdocument
  • een opsomming van de kwaliteitscriteria onderverdeeld naar vier veelvoorkomende elementen: dienstverlening, vakmanschap, samenwerking en organisatie.

In aparte documenten is de informatie op een rij gezet ten aanzien van de vier veelvoorkomende elementen, te weten dienstverlening, vakmanschap, samenwerking, organisatie. Als u op zoek bent naar passende formuleringen voor onderstaande aspecten, kunt u daarin te rade gaan.

U kunt in de bestanden gericht zoeken naar informatie door het intypen van een zoekterm via de pdf-zoekfunctie. 

15 Kwaliteitskaders en -standaarden

In het overzicht hieronder zijn alle vijftien kwaliteitskaders en -standaarden kort toegelicht, waarbij is aangegeven bij hoe en bij welk inkoopsegment jeugdhulp en/of Wmo ze door gemeenten gebruikt kunnen worden.

Toelichting vijftien kwaliteitskaders en -standaarden
Nr. Kwaliteitskader of -standaard Jaar Toelichting Hoe te gebruiken

Inkoop

(segment)

(zie bijlage indeling segmenten)
1

Kwaliteitseisen Beschermd wonen en Maatschappelijke opvang. 

Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG)

2016 Uitgebreide set met basiseisen voor verblijfsvoorzieningen beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Aangevuld met eisen specifiek voor nacht- en crisisopvang, kinderen en gezinnen in crisisopvang, jongeren in de opvang

Als u deze Wmo-voorzieningen inkoopt zou u integraal kunnen verwijzen naar (de basiseisen in) dit document en alleen afwijkingen daarop of gewenste aanvullingen toe kunnen voegen in uw inkoop-documenten.

Naast basiseisen voor beschermd wonen en maatschappelijke opvang zijn er specifieke kwaliteitseisen voor ‘nachtopvang en crisisopvang’, ‘kinderen en gezinnen in de crisisopvang’ en ‘jongeren in de opvang’. Als de inkoop zich daar (ook) op richt kunt u in uw inkoopdocumenten verwijzen naar deze passages.

Wmo

Segment 1a

2

Werken aan veiligheid voor lokale (wijk)teams en gemeenten

VNG
2019 Kwaliteitskader wil gemeenten ondersteunen bij het inrichten en versterken van hun lokale (wijk)teams zodat deze kindermishandeling en huiselijk geweld eerder en beter in beeld krijgen en het geweld kunnen stoppen en duurzaam kunnen oplossen.

Bij de inkoop van/subsidievoorwaarden voor dienstverlening door lokale (wijk)teams - en andere vormen zoals SAVE-teams, expertise teams en Centra voor Jeugd en Gezin – kunt u als gemeente verwijzen naar dit kwaliteitskader. Ook kunt u expliciet ontwikkelopgaven voor lokale (wijk)teams opnemen in uw documenten.

In het kwaliteitskader is aandacht voor de gemeente als een van de partijen; beschreven is wat de gemeente zelf als opdrachtgever kan doen om kwaliteit te verbeteren.

Jeugdhulp en Wmo

3

Kwaliteitskader JeugdzorgPlus 2.0

Jeugdzorg Nederland

2019 Kwaliteitskader voor hulp aan jeugdigen waarvoor de rechter een machtiging ‘gesloten jeugdhulp’ heeft afgegeven. In het kader wordt nauw aangesloten bij de kwaliteitsnormen die de inspectie hanteert. Naar dit kwaliteitskader kan de gemeente verwijzen wanneer zij hulp aan jeugdigen inkoopt waarvoor de rechter een machtiging ‘gesloten jeugdhulp’ heeft afgegeven.

Jeugdhulp

Segment 1

Jeugdhulp Plus
4

Kwaliteitskader voorkomen seksueel misbruik in de jeugdzorg.

Jeugdzorg Nederland
2013 Normenkader met acties ter verbetering van de kwaliteit op het gebied van het voorkomen van seksueel misbruik.

Bij de inkoop van alle jeugdhulp kunnen gemeenten verwijzen naar dit kwaliteitskader.

Ook kan de gemeente de aanbieders vragen aan te geven op welke wijze zij hieraan voldoen dan wel waar zij in hun beleid en uitvoering specifiek aandacht voor hebben.
Jeugdhulp
5

GGZ standaard Generieke module Daginvulling en participatie.

Kennisbank GGZ / Akwa GGZ
2017

Informatie over wat van belang is en wat werkt als het gaat om een zinvolle daginvulling voor mensen met (ernstige) psychische aandoeningen.

Aangevuld met aanwijzingen hoe daar vorm aan te geven door professionals binnen en buiten de ggz.
Bij de inkoop van Wmo-dagbesteding kunt u hier als gemeente naar verwijzen en inschrijvers vragen op een aantal voor de gemeente belangrijke punten aan te geven waaraan en hoe zij invulling geven aan hetgeen in de standaard is beschreven. Zeker wanneer u wilt dat dagbesteding het herstel en welbevinden van mensen versterkt.

Wmo

Segmenten 1a, 1b, 2
6

Model basisset kwaliteitseisen Wmo-ondersteuning voor zeer kwetsbare burgers

VNG
2014 Beschrijving van algemene uitgangspunten voor goede ondersteuning door professionals, gevolgd door zes basiseisen op het vlak van vakmanschap, samenwerking en organisatie.

U kunt deze beperkte*) basisset als gemeente gebruiken bij de inkoop of subsidiering van ondersteuning door externe partijen, maar ook in uw rol van interne opdrachtgever, bij de toegang tot ondersteuning en het toezicht.

*) VNG geeft zelf aan dat de set nog beperkt is en te abstract voor direct gebruik. Zij schrijft dat dit betekent dat gemeenten een eigen invulling gaan geven aan dit model.

Wmo
7

Handreiking maatschappelijke ondersteuning. Kenmerken van professioneel ondersteunen.

Movisie / Projectgroep Professionaliteit Verankerd
2013 De handreiking focust op wat een (uitvoerings-) organisatie moet bieden alsmede wat de competenties van haar professionals moeten zijn, bij het bieden van maatschappelijke ondersteuning.

Als gemeente kunt u bij inkoop of subsidiëring van maatschappelijke ondersteuning verwijzen naar deze handreiking. Ook kunt u vragen hoe organisaties werken aan voor uw gemeente belangrijke punten.

Temeer omdat in de handreiking staat wat inwoners belangrijk vinden in de ondersteuning; dit aspect zien we slechts in een beperkt aantal andere kwaliteitskaders en -standaarden terug.

Wmo
8

JIJ-kader.

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd
2021 Met dit openbare toetsingskader laat de inspectie IGJ zien op welke normen zij toetst ten aanzien van de thema’s: de hulp, de professional en het bestuur.

Gemeenten kunnen bij inkoop naar dit JIJ-kader verwijzen, aangezien de (inspectie)normen zijn opgesteld op basis van wet- en regelgeving en/of gangbare kwaliteitskaders, beroepscodes en governancecode zorg.

Jeugdhulp
9

Kwaliteitslabel Sociaal Werk.

Sociaal Werk Nederland

2019

Met dit kwaliteitslabel stelt de branche zelf normen ten aanzien van vakmanschap, dienstverlening, organisatie en bestuur. Sociaal werk organisaties kunnen na onafhankelijke toetsing gecertificeerd worden. Het Kwaliteitslabel Sociaal Werk is ook te combineren met bijvoorbeeld HKZ of ISO.

Bij inkoop / subsidiëring van diensten van sociaal werk organisaties kunnen gemeenten hier naar verwijzen, dan wel aangeven dat verwacht wordt dat de sociaal werk organisatie gecertificeerd is. Sociaal Werk
10

Model Professioneel Statuut Jeugdhulp en Jeugdbescherming

Beroepsvereniging van Professionals in Sociaal Werk, Nederlands Instituut van Psychologen, Nederlandse Vereniging van Pedagogen en Onderwijskundigen
2017

Het Model Professioneel Statuut beschrijft kaders en verantwoordelijkheden van professionals en organisaties die jeugdhulp en jeugdbescherming aanbieden, gaat in op invulling van professionele autonomie. 

Tools en tips worden aangereikt om dilemma`s te signaleren en bespreekbaar te maken.

Gemeenten kunnen bij inkoop aan aanbieders van jeugdhulp en jeugdbescherming naar dit statuut verwijzen en aangeven voor welke aspecten van professionele autonomie zij aandacht vragen.

Jeugdhulp
11

Beroepscompetentieprofiel van de sociaal werker, Welzijn en Maatschappelijke dienstverlening.

Programma Sociaal Werk Versterkt
2018 Het profiel benoemt de kwaliteiten waarover een sociaal werker moet beschikken, in het domein Welzijn en Maatschappelijke dienstverlening. Het is uitgewerkt naar mbo- en hbo-niveaus, zowel voor beginnende als voor vakvolwassen professionals. Er is een relatie met (beroeps) Register voor Sociaal Werkers bij Registerplein.

Gemeenten kunnen bij inkoop/subsidiëring van welzijn en maatschappelijke dienstverlening naar dit beroepscompetentieprofiel verwijzen.

Desgewenst kunnen zij aanbieders vragen naar hun beleid t.a.v. hoe zij vakmanschap bij hun medewerkers stimuleren en hoe zij omgaan met registratie in het (beroeps) Register voor Sociaal Werkers.

Jeugdhulp,

Wmo,

Sociaal Werk

12

Competentieprofiel hbo jeugd- en gezinsprofessional.

Professionalisering Jeugdhulp en Jeugdbescherming
2017

Het competentieprofiel van de hbo geschoolde jeugd- en gezinsprofessional in de jeugdhulp en jeugdbescherming beschrijft de basiscompetenties aan de hand van vijf clusters. Steeds worden de kernopgaven voor de professionals genoemd – ook kort beschreven vanuit de inwoner – en aangevuld met wat ‘vakvolwassen gedrag’ inhoudt.

Er is een relatie met het (beroeps) register Jeugd- en gezinsprofessional bij Stichting Kwaliteitsregister Jeugd (SKJ).

Gemeenten kunnen bij inkoop/subsidiëring van jeugdhulp en jeugdbescherming naar dit competentieprofiel verwijzen en desgewenst aanbieders vragen hoe zij inzetten op het versterken van vakbekwaamheid.

Desgewenst kunnen zij aanbieders vragen naar hun beleid t.a.v. hoe zij vakmanschap bij hun medewerkers stimuleren en hoe zij omgaan met registratie in het BIG register en het register van SKJ.
Jeugdhulp
13

Wat werkt bij de aanpak van armoede en schulden (wat werkt dossier).

Movisie
2020 In dit Wat werkt dossier wordt kennis gedeeld over werkzame elementen bij de aanpak van armoede en schulden. Aangevuld met gewenste competenties en handelingsperspectieven van professionals. Apart wordt benoemd wat de gemeente zelf kan doen in de aanpak van armoede en schulden. Wanneer u als gemeente diensten inkoopt / subsidieert voor de aanpak van armoede en schulden, kunt u de aanbieder vragen of deze kennis heeft van werkzame elementen bij die aanpak en of en hoe de aanbieder deze een plek geeft in de dienstverlening en scholing van medewerkers.

Wmo

Jeugdhulp

14

Wat werkt bij integraal werken in de wijk.

Cliënt en professional, in vertrouwen samenwerken aan een oplossing.

Programma Integraal Werken in de Wijk
2018 De publicatie geeft inzicht in werkzame elementen voor de samenwerkingsrelatie tussen cliënt en de (regisserende) professional; het versterken van de taakalliantie, de persoonlijke alliantie en de interactie.

Gemeenten kunnen bij inkoop/subsidiëring van dienstverlening door sociale (wijk)teams en aanbieders van jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning naar deze publicatie verwijzen.

De vraag kan daarbij worden meegegeven: ‘Hoe geeft uw organisatie en hoe geven uw professionals invulling aan het versterken van de taak- en persoonlijke alliantie tussen cliënten en professionals?’.
Jeugdhulp en Wmo
15

Wat werkt bij cliëntenparticipatie.

Movisie

2016

In dit Wat werkt dossier is kennis bijeengebracht over werkzame factoren bij collectieve cliëntenparticipatie in het sociaal domein. Bij inkoop / subsidiëring kunnen gemeenten aan aanbieders vragen aan te geven hoe zij rekening houden met de werkzame elementen in de vormgeving van cliëntenparticipatie in de eigen organisatie (eventueel ook met gebruikmaking van de Movisie- publicatie Beter beleid met ervaringskennis van inwoners). Gemeenten kunnen bij het vormgeven van het gemeentelijk beleid natuurlijk ook zelf kennis nemen van de werkzame elementen.

Jeugdhulp

en Wmo